Aannemer vraagt een hoge aanbetaling: wat controleren en wanneer juridische hulp zoeken?

1. Zoek de oorspronkelijke betalingsafspraak op

Leg offerte, opdrachtbevestiging en voorwaarden naast elkaar. Wanneer moest u volgens die stukken betalen: bij akkoord, bestelling van materialen, start, een concrete bouwfase of oplevering? Bewaar ook berichten waarin de afspraak later zou zijn aangepast. Een factuur waarop ineens een kortere betaaltermijn staat, vertelt nog niet welke afspraak partijen oorspronkelijk hebben gemaakt.

ACM ConsuWijzer legt uit dat vooruitbetalen alleen verplicht is wanneer dit is afgesproken. Komt het verzoek pas na het sluiten van de overeenkomst, dan hoeft u niet zomaar met een nieuwe aanbetalingsafspraak in te stemmen. Beschrijf bij een conflict dus nauwkeurig of de aannemer nakoming van een bestaande afspraak vraagt of een nieuwe voorwaarde probeert toe te voegen.

2. Pas de vijftigprocentregel niet op iedere verbouwing toe

De ACM maakt onderscheid tussen producten en diensten. Voor diensten noemt zij geen algemeen maximumbedrag voor de aanbetaling; dat wordt afgesproken. De bescherming rond een verplichte vooruitbetaling bij consumentenkoop is daarom geen algemene regel dat een aannemer altijd maximaal de helft van iedere verbouwsom mag vragen. Een bouwopdracht kan bovendien zowel levering als werkzaamheden omvatten.

Laat bij twijfel vaststellen welk type overeenkomst en welke onderdelen moeten worden beoordeeld. Noteer apart wat wordt gekocht en wat wordt uitgevoerd. Stuur ook mee wie de materialen levert en met wie u de overeenkomst sloot. Een discussie over losse kozijnen kan andere vragen geven dan een volledige verbouwing met plaatsing. Het contract krijgt niet automatisch het juridische karakter dat bovenaan de factuur staat.

Voor het laten bouwen van een woning door een particuliere opdrachtgever bestaat daarnaast een bijzonder regime. Artikel 7:767 BW bepaalt binnen de afdeling van artikel 7:765 dat verplichte betalingen bij benadering moeten overeenstemmen met de bouwvoortgang of de waarde van aan de opdrachtgever overgedragen goederen. Een beroep op de algemene dienstenregel is dan niet genoeg. De uitleg dat materiaal is besteld, bewijst niet zelfstandig dat die waarde al aan u is overgedragen. Laat bij nieuwbouw de termijnstaat daarom apart aan deze bijzondere regel toetsen.

Die bepaling laat wel toe dat ter verzekering van uw nakoming maximaal tien procent van de aanneemsom bij een notaris in depot wordt gestort of daarvoor vervangende zekerheid wordt gesteld. Dat is niet hetzelfde als een gewone aanbetaling van tien procent aan de aannemer en ook niet hetzelfde als het BouwGarant-advies hieronder. Te veel betaald geldt volgens artikel 7:767 als onverschuldigd betaald. Breng bij advies over een woningbouwcontract dus ook eigendomsoverdracht van materialen, depotstukken en de daadwerkelijke voortgang in beeld.

3. Onderscheid brancheadvies van een afdwingbare afspraak

BouwGarant adviseert in zijn betalingsuitleg een beperkte aanbetaling rond de start en een schema dat aansluit bij de voortgang. Dat is een advies om risico's te beperken, geen algemeen wettelijk maximum voor alle aannemers. Controleer daarnaast of specifieke voorwaarden of een concrete garantieregeling aanvullende afspraken bevatten. Schrijf in uw dossier steeds op waar een genoemd percentage vandaan komt.

Vraag vóór ondertekening waarom een bepaald bedrag nodig is en welke tegenprestatie daarbij hoort. Een overzicht van materiaal, bestelling en uitvoering helpt het gesprek concreet maken. Een gunstiger schema kan bijvoorbeeld bestaan uit bedragen bij controleerbare bouwfasen. Laat vastleggen hoe partijen vaststellen dat een fase is bereikt; alleen een datum noemen verklaart niet of het werk dan ook ver genoeg is.

4. Controleer zekerheid vóórdat het geld overgaat

ACM ConsuWijzer waarschuwt dat een aanbetaling risico geeft bij faillissement en adviseert na te gaan of er een aanbetalingsgarantie is. Vraag daarom naar de werkelijke regeling en de voorwaarden voor uw opdracht. Een logo op een offerte of het lidmaatschap van een organisatie beantwoordt niet zelfstandig of uw specifieke voorschot bij uitval wordt vergoed.

Bewaar het bewijs van de afgesloten zekerheid en vraag welke bedragen, gebeurtenissen en periode daaronder vallen. Noteer of u zelf nog iets moet aanvragen of melden. Leg twijfel rechtstreeks aan de aanbieder voor. Laat ook beoordelen wat een belofte over gereserveerde materialen betekent; de mededeling dat geld voor materialen wordt gebruikt bewijst niet vanzelf dat u die materialen bij problemen kunt opeisen.

5. Reageer gericht op een onverwacht voorschot tijdens de bouw

Een aannemer kan stellen dat materialen duurder zijn geworden of dat hij zonder extra geld niet verder kan. Vraag om een schriftelijke toelichting en vergelijk die met het contract. Maak onderscheid tussen een vervroegde betaling, een verhoging van de totale prijs en betaling voor extra opgedragen werk. Voor die verschillende verzoeken kunnen andere afspraken en beoordelingen nodig zijn.

Meld een aangekondigde werkstop en de actuele bouwstand aan uw adviseur. Maak foto's en noteer welke werkzaamheden nog openstaan. Vraag welke reactie nodig is en of een gesprek over een aangepast schema verstandig is. Neem niet zonder beoordeling aan dat alle resterende termijnen mogen worden geweigerd, maar behandel de druk om direct over te boeken evenmin als bewijs dat het gevraagde bedrag verschuldigd is.

6. Bij uitblijvend werk of faillissement verandert de vraag

Heeft u betaald en blijft uitvoering uit, leg dan betaalbewijs, afgesproken startmoment en reacties vast. Uw vervolgvraag gaat vervolgens over uitvoering, terugbetaling en eventueel beëindiging van de overeenkomst. Die maatregelen moet u laten aansluiten op de concrete tekortkoming en de vereiste stappen. Een aanbetaling vragen en daarna vertraging hebben bewijst op zichzelf nog geen fraude.

Bij faillissement controleert u eerst de relevante garantie en neemt u contact op met de juiste behandelaar. BouwGarant waarschuwt bij zijn eigen regeling dat zelfstandig een andere aannemer inschakelen gevolgen kan hebben voor garantierechten. Is er geen toepasselijke zekerheid, dan noemt de ACM een vordering bij de curator als mogelijke route, zonder terugbetaling te garanderen. Vraag daarom advies voordat u een nieuwe uitvoerder contracteert of opnieuw grote bedragen betaalt.

7. Fictief voorbeeld: een uitbouw en een extra materiaalvoorschot

Stel dat een consument een uitbouw laat maken met termijnen bij start, gesloten dak en oplevering. Na de eerste betaling vraagt de aannemer nog een groot bedrag om materialen te bestellen. Het dak is nog niet gesloten. De consument wil weten of hij deze factuur moet voldoen. Dit voorbeeld is verzonnen en geeft geen uitspraak over een werkelijk contract.

De voorbereiding bestaat uit het oorspronkelijke schema, de nieuwe factuur en foto's van de actuele bouwstand. Ook de uitleg over de materiaalbestelling wordt bewaard. Daarna kan worden onderzocht of het gaat om een verschuldigde termijn of een voorstel tot wijziging. Een verwijzing naar een algemeen aanbetalingspercentage lost dat concrete verschil niet op.

8. Checklist voor advies over een voorschot

Geef bij uw eerste contact aan hoeveel al is betaald, welk bedrag nu wordt gevraagd en welke gebeurtenis direct dreigt. Vraag een advocaat bouwrecht om eerst de betalingsgrondslag en risico's te beoordelen. Spreek af of de eerste opdracht bestaat uit contractcontrole, een reactie op de factuur of advies over terugvordering en vervolgstappen.

• Offerte, opdrachtbevestiging, voorwaarden en alle latere betalingsafspraken.
• Een overzicht van betaalde bedragen met bankbewijzen en facturen.
• Bouwstand, planning en de opgegeven reden voor het voorschot.
• Garantiecertificaat of andere zekerheid met de toepasselijke voorwaarden.
• Berichten over werkstop, uitblijvende uitvoering of faillissement.